کیستیم و کجاییم؟

در جهان بی لنگری که می‌زییم، مفهوم‌هایی چون ریشه و خاک باید به گونه‌ای دیگر معنا شوند. بسیار گفته‌اند که به ویژه ما مهاجران و تبعیدیان از ریشه بریده‌ایم. تجربه‌ی این یکی دو دهه اما نشان داده است که تنها معنای ریشه است که دگرگون شده. ما شاید از خاک آشنا کنده شده باشیم، اما ریشه‌کن نشده‌ایم. موجود ریشه‌کن بی بروبرگرد می‌میرد. ما اما هم‌چنان سرزنده‌، می‌بالیم و می‌آفرینیم. اما نقیضه‌نمایی در این میان هست که تا در آن ریز نشوی به این ریشه‌مندی پی نخواهی برد. چگونه می‌توان از خاک برکنده شد اما هم‌چنان ریشه‌مند بود؟

برکنده شدن از خاک را بسیاری در معنای فاصله‌گیری نهایی انسان از جهان بطلمیوسی دانسته‌اند و گفته‌اند که سر انجام انسان از مرکز پنداری خاک، یا از خودمرکزبینی، دست کشیده و به بی‌ثباتی، ناپایداری و گردش گردون و هر چیز در آن پی برده است؛ پی برده است که سکون و گردش مفهوم‌هایی نسبی هستند سکون در نسبت با چیزی یا گردش در نسبت با چیزی دیگر. برای بسیاری از ما اما چنین نیست. هستند کسانی که از خاک کنده شده‌اند، اما از آن دست نکشیده‌اند. این کنده‌شدن چون ضربه‌ای بود بر ما که ناگهان به خود آییم و به نااستواری جهان خاکی خود پی ببریم.

در همین هنگام، هنگامی که ما مهاجران و تبعیدیان ضربه خورده هنوز گیج از ضربه‌ی چشیده بودیم، جارچیان پسا کپرنیکی مژده‌های دروغینمان دادند که هان، به جهان بی‌مرز بی‌هویتی در آیید. خود را رها کنید از هر چه ریشه و پیشینه، و قطره‌ای شوید در جهان بی‌نامان، مهره‌ای در چرخ صنعت‌ و زیاده‌خواهی سرمایه‌سالاران.”

بسیاری از ما، دریغا، چنان کردند،‌ از شدت فریفتگی و از سختی ضربه‌ی گیج‌کننده‌ی اللهپرستان.

خوشبختانه اندک شماری از ما در مسیر خلاف رودی که به مرداب می‌رفت، شنا کردند و پند کهن الگوی خود را به یاد آوردند و بر آن شدند که ریشه‌ را بازشناسند و کاخ هستی خود را چنان بسازند که از باد و باران گزند نیابد. چنین شد که ما از خاک کنده شدیم اما تسلیم نیرویی نشدیم که ما را بی‌ریشه می‌خواست. پس ثابت کردیم که کیستی انسان را مکان جغرافیایی‌ او بر نمی‌سازد، ریشه‌ی وجودی او چیزی جز آن است که تبر پتیارگان خداسالار بتواند برش اندازد.

اندک شماری از ما چه نیک دریافتند که اکسیر مانایی، راز ریشه‌مندی، و پایداری هویتی‌شان در چیست. آنان که به آن گذرواژه دست یافتند، همانها هستند که خانه در آن کاخی کردند که از باد و باران نیابد گزند.

با این همه، فراموش اما نباید کرد که ما هم‌چنان چون جزیره‌هایی ناپیوسته در جهان بی‌لنگریم. در این جهان بی‌لنگر، برای کسی که خانه در زبان کرده است، زبان همان باهمستانی است که می‌تواند در آن لنگر اندازد و با همزبانانش هم‌اندیشی، و گاه‌گاه همدلی کند!

علی نگهبان – ونکوور، ۲۲ تیر ۱۳۹۴

  • پدید آورنده :

نوشته‌های همانند

  • کیستیم و کجاییم؟

    در جهان بی لنگری که می‌زییم، مفهوم‌هایی چون ریشه و خاک باید به گونه‌ای دیگر معنا شوند. بسیار گفته‌اند که […]

  • نظریه فرهنگ، برخورد فرهنگها و کاربرد شیوه‌های حل ستیزه

    کوین اَوروک برگرداننده: علی نگهبان «در این نوشتار قصد دارم که بر یک نظریه‌ی فرهنگی خاص تمرکز کنم، نظریه‌ای که از […]

  • کنش بی‌خشونت

      مفهوم‌های بنیادین ساتیاگراها: مكتب خشونت‌پرهيزی گاندی ۱. «ساتیا» واژه‌ای سانسکریت به معنی حقيقت است؛ به طور ضمنی معنی‌هایی هم‌چون ذهنيت باز، صداقت، و انصاف […]

  • آزادی بیان، با اگر-و-مگر یا بی آن؟

    علی نگهبان: آزادی بیان مادام که با حصر و استثناهای گوناگون به بند کشیده شود جز نقابی نخواهد بود تا […]